GangstaLovin
07-06-2003, 17:32
Er is veel aandacht voor de invloed die het leven tussen twee culturen heeft op de identiteit van tweede generatie Marokkaanse jongens. Relatief weinig aandacht gaat uit naar het specifieke belang van de verschillen in het man-beeld in de Marokkaanse en Nederlandse sociale- en culturele waardenstelsels en de rol die deze mogelijk spelen in de identiteitsproblemen van jonge Marokkanen. Terwijl steeds meer jonge Marokkaanse vrouwen zich profileren als zelfbewust en maatschappelijk succesvol, heeft een relatief groot aantal van hun mannelijke tegenhangers ernstige moeilijkheden bij het verwerven van een plaats in de samenleving. Successtories zijn er zowel bij jonge Marokkaanse mannen als vrouwen te vinden, en problemen met schooluitval, grensoverschrijdend gedrag, werkloosheid en criminaliteit zijn niet voorbehouden aan één (etnische) groep. Toch lijkt er voldoende aanleiding te zijn om te onderzoeken of het onvermogen van een bepaalde groep Marokkaanse jongens om zich persoonlijk en maatschappelijk succesvol te ontwikkelen verband houdt met de verschillende posities die de man binnen de Marokkaanse-Islamitische en binnen de Nederlandse cultuur inneemt. Als een dergelijk verband valt aan te wijzen, werpt de vraag zich natuurlijk op waarom veel jonge Marokkaanse Nederlanders er wèl in slagen zich een goede maatschappelijke positie te verwerven en anderen niet. Welke sociale, culturele en religieuze invloeden bepalen het zelfbeeld van jonge Marokkaanse Nederlanders ? Er zijn diverse factoren die de identiteitsvorming van Marokkaanse jongeren beïnvloeden: aan de ene kant de Marokkaans-Arabische cultuur, waarbinnen de Amazigh (Berber-) tradities en de Islam factoren van betekenis zijn, aan de andere kant de waarden, normen en opvattingen in de Nederlands-westerse samenleving, die zich de laatste vijftig jaar in een hoge versnelling hebben ontwikkeld. Wat leren deze verschillende systemen jongens over hun rol in de samenleving en over sociale relaties in en buiten het gezin, in het bijzonder de relaties tussen mannen en vrouwen? Wie zijn de belangrijke identificatiepersonen voor Marokkaanse jongens? De verschillen tussen de rollenpatronen in Marokkaanse gezinnen en die welke sinds de vrouwenemancipatie in de Nederlandse samenleving gelden zijn aanzienlijk. In het Marokkaanse gezin is de man gezinshoofd: hij heeft gezag over zijn vrouw en kinderen, de vrouw heeft een verzorgende rol en is verantwoordelijk voor de opvoeding van de kinderen. De verantwoordelijkheden van de man zijn het onderhouden van het gezin en het vervullen van maatschappelijke verplichtingen buitenshuis, zijn betrokkenheid bij de opvoeding is vaak beperkt. Waneer het maatschappelijk succes van de vader door bijvoorbeeld werkloosheid of arbeidsongeschiktheid achterblijft bij de verwachtingen, boet hij aan gezag in. Machteloosheid over een gebrek aan maatschappelijke erkenning wordt soms gecompenseerd met een overmatig autoritair optreden, wat niet kan verhinderen dat het de zonen van deze vaders aan een belangrijke positieve identificatiefiguur ontbreekt. Daarom is het voor met name jongens zo moeilijk een positief zelfbeeld te ontwikkelen als hun vader maatschappelijk onsuccesvol en machteloos is.1 Meisjes hebben vaker een stabiel voorbeeld in de moeder, met wie de vertrouwensrelatie vaak goed is. Contact tussen de seksen Contact tussen mannen en vrouwen die geen familie van elkaar zijn is in de Marokkaanse cultuur beperkt toegestaan, om de gelegenheid tot het aangaan van seksuele contacten voor en buiten het huwelijk te minimaliseren. Voor zowel jongens als meisjes gelden binnenshuis strenge gedragsregels, maar buitenshuis heerst een dubbele moraal en hebben jongens veel meer bewegingsvrijheid dan meisjes, vooral wat betreft het aangaan van relaties. Van meisjes wordt absoluut niet geaccepteerd dat zij een relatie hebben, van jongens wordt dit vaak oogluikend toegelaten, zolang ze binnenshuis de Marokkaanse normen respecteren. Jongens groeien op in de wetenschap dat zij als man een bepaalde mate van zeggenschap en macht over hun zusters, moeders en toekomstige echtgenotes kunnen uitoefenen. Van vrouwen verwachten zij, ongeacht hun eigen gedrag, dat deze zich aan de Marokkaans-Islamitische gedragsregels inzake kuisheid en de omgang tussen de seksen houden. Meisjes die dit niet doen worden als immoreel bestempeld, hun waarde als potentiële bruid daalt en niet zelden worden zij bij hun ouders verklikt. Grenzen overschrijden Marokkaanse jongens tasten de grenzen van de vrijheid die de Nederlandse samenleving en de Marokkaanse cultuur hen geven af, en gaan hierin vaak tot het uiterste. Veel jongens slagen er in op bewonderenswaardige wijze te switchen tussen de rollenpatronen die thuis en die welke buiten gelden. Maar het grensoverschrijdend gedrag dat sommige jongens ten aanzien van vrouwen vertonen doet vermoeden dat er een verband bestaat tussen hun positie als man en de dubbele moraal t.a.v. de vrijheid van de seksen en hun (seksuele) uitspattingen. Jongens die zich grensoverschrijdend gedragen worden nauwelijks gecorrigeerd, omdat hun moeders, die primair verantwoordelijk voor de opvoeding zijn, vaak onvoldoende gezag hebben om hun zoons te disciplineren. Het gezag van de vader komt er vaak pas aan te pas als de situatie al uit de hand gelopen is, zodat de jongens niet adequaat met grenzen leren omgaan. De ongelijkwaardigheid in de opvoeding van jongens en meisjes veroorzaakt een kloof tussen Marokkaanse meisjes en jongens. Veel hoogopgeleide Marokkaanse meisjes zijn niet bereid zich te onderwerpen aan het gezag van de echtgenoot en wijzen de dubbele moraal af die jongens volop van hun seksuele vrijheid laat profiteren terwijl meisjes zich kuis moeten gedragen. De jongens - en hun families - willen echter wel maagdelijke, gehoorzame echtgenotes, die in toenemende mate uit Marokko geïmporteerd worden. Naast de complexe seksuele moraal zijn er nog andere factoren die de excessen van deze jongens mogelijk kunnen verklaren. Het feit dat Marokkaanse jongens in vergelijking tot hun autochtone leeftijdsgenoten en tot Marokkaanse meisjes relatief slecht scoren in het onderwijs en op de arbeidsmarkt, leidt tot grote frustraties. Frustratie en gebrek aan zelfvertrouwen komen vaak tot uiting in een gebrek aan respect voor– met name autochtone- meisjes en vrouwen. Het is ook dit beperkte zelfvertrouwen over hun sociale vaardigheden en maatschappelijk succes dat verklaart waarom deze jongens relatief makkelijk afglijden naar criminele activiteiten, omdat die hen een ander soort succes bieden en voorzien in een behoefte aan status. Huwelijk en gelijkheid De houding van veel moslims t.a.v. de rechten van mannen en vrouwen is nogal eens dubbelzinnig: enerzijds stelt men dat in de Islam de vrouw en de man gelijkwaardig zijn en dat de Islam de rechten van de vrouw beschermt. Anderzijds valt niet te ontkomen aan het feit dat de man volgens de Koran en het familierecht in veel Islamitische landen gehoorzaamheid van zijn vrouw mag verlangen en haar daartoe zelfs mag disciplineren. De beperkingen aan de persoonlijke bewegingsvrijheid van de vrouw worden soms gerechtvaardigd met als verklaring dat deze de bescherming van de (fysieke en emotionele) kwetsbaarheid van de vrouw dienen. De vrouw moet inperking van haar persoonlijke vrijheid aanvaarden omwille van het welzijn en de eer van het gezin en de moraal van de gemeenschap. Daarnaast gaat men er vanuit dat de vrouw zich van nature prettiger voelt binnen de relatieve geborgenheid van het gezin dan in het veeleisende klimaat van het openbare leven. Afgezien van de eventuele voordelen die de bescherming van vrouwen biedt voor henzelf en de samenleving, laten de verschillende eisen die in de islam aan man en vrouw worden gesteld ruimte voor onrechtvaardige verhoudingen. De verplichtingen van de vrouw binnen het huwelijk zijn nauwkeurig omschreven in de Koran en de overleveringen van de profeet Mohammed, terwijl de verplichtingen van de man ten aanzien van zijn echtgenote veel minder expliciet zijn neergelegd. De islam dringt aan op redelijkheid en vriendelijkheid van de man in de omgang met zijn echtgenote. Het wordt echter aan het oordeel van de individuele man overgelaten te bepalen in hoeverre hij de persoonlijke wensen en behoeften van zijn echtgenote moet respecteren. Het enige waartoe de echtgenoot expliciet verplicht is, is het voorzien in haar levensonderhoud en de bevrediging van haar sexuele behoeften. Hoe kan dan worden voorkomen dat een man misbruik maakt van zijn relatief sterke positie t.o.v. de vrouw? Is het voorbeeld van de profeet Mohammed, die liefdevolle relaties had met zijn vrouwen, voldoende om vrouwen te behoeden voor de zwakte die ook mannen - ondanks de redelijkheid die ze zichzelf graag toedichten tot mensen maakt?