aplat
04-03-2006, 09:50
Wat zegt u? Smaad op Internet http://www.iusmentis.com/maatschappij/smaad/ Het World-Wide Web biedt iedereen de gelegenheid om zijn eigen website te beginnen. Het onderwerp van zo'n site kan van alles zijn: een hobby, een fanclub, of een interessant onderwerp uit de geschiedenis of de wetenschap. Wie echter ontevreden is over een andere persoon of een bedrijf, kan ook een website opzetten, en daarin zich afreageren op die persoon of dat bedrijf. En daar beginnen de problemen: mag dat eigenlijk wel? Mening of smaad? Het staat iedereen vrij zijn mening te geven over een bepaald onderwerp, dus ook over bijvoorbeeld de service bij een winkel of het gebruik van goedkope arbeiders in derdewereldlanden door een bedrijf. Actiegroepen doen dit al jaren, en of het nu via een poster, een folder of een website gebeurt maakt niet uit. Die mening moet, voorzover het gaat over feitelijke zaken, natuurlijk wel kloppen. Als een bedrijf gebruik maakt van kinderarbeid, mag dat best gemeld worden. Echter, als iemand dat beweert terwijl het niet waar is, is het imago van dat bedrijf onterecht geschaad. En wie een ander schade toebrengt, moet deze vergoeden. Het opzettelijk aantasten van iemands eer of goede naam door verspreiding van een bepaald feit is een misdrijf: smaad. Als dat schriftelijk gebeurt, en publicatie op een website is "schriftelijk", maakt de dader zich schuldig aan smaadschrift. Een verdediging tegen smaad is dat het verweten feit waar is, en dat het in het algemeen belang was om dit feit te verspreiden. Wat precies dit "algemeen belang" is, is vrijwel geheel afhankelijk van het geval. Een verwant misdrijf is laster: het opzettelijk verspreiden van iets waarvan de dader weet dat het een leugen is. Het zal echter vaak niet meevallen om aan te geven waar een feit ophoudt en een mening begint. Vaak gaat het om de interpretatie van dat feit, bijvoorbeeld bij de vraag of er sprake is van kinderarbeid, of bij de vraag of de omstandigheden waarin varkens worden vetgemest acceptabel zijn of niet. De houder van die varkens zal van mening zijn dat dat het geval is, de actievoerders beweren het tegenovergestelde. Ook bij websites doet dit probleem zich voor. Lekken Een goede manier om je gelijk aan te tonen, is het gebruik van documenten uit dat bedrijf waarin bewijs staat voor je stelling. De Scientology-beweging wordt er bijvoorbeeld al jaren van beschuldigd dat zij haar tegenstanders met allerlei onfrisse praktijken probeert uit te schakelen. Om dit aan te tonen, gebruikten deze tegenstanders documenten van Scientology zelf, waarin bijvoorbeeld werd beschreven hoe rechtszaken kunnen worden gebruikt om iemand het leven zuur te maken. Deze documenten waren 'gelekt' door ontevreden leden, of via een rechtszaak openbaar geworden. Na publicatie van deze documenten op een aantal websites, startte Scientology rechtszaken tegen de eigenaren van die websites wegens schending van hun auteursrecht op die documenten. Zij hadden immers geen toestemming gegeven voor publicatie. De eigenaren pasten vervolgens hun websites aan en vervingen de documenten door zelfgeschreven kritische teksten met citaten uit die documenten. Voor het citeren uit andermans werk is geen toestemming nodig, dus er was nu niet langer sprake van inbreuk op het auteursrecht. Wie dus gelekte documenten integraal overneemt op zijn website, loopt daarmee het risico voor de rechter gedaagd te worden. Er is echter nog een risico, namelijk dat het 'lek' door de publicatie achterhaald kan worden. Een bekende truc om een lek op te sporen, is namelijk om alle verdachte medewerkers een iets andere versie van een document te geven, bijvoorbeeld met de bedragen in een tabel steeds iets gewijzigd. Vervolgens kijkt men op de website welke bedragen uit die tabel daar vermeld staan, en gaat na aan wie die versie gegeven is. Het merkrecht Om je website bij zo veel mogelijk mensen onder de aandacht te krijgen, is een mooie domeinnaam erg handig. En wat is er nu een mooiere domeinnaam voor een site die tegen Microsoft ageert dan 'microsoft-sucks.com'? Een probleempje dat zich hierbij voordoet, is dat het woord 'Microsoft' een geregistreerd handelsmerk is. Dat wil zeggen dat niemand dat woord zomaar mag gebruiken, in ieder geval niet bij de verkoop van producten of diensten. Wie zijn eigen tekstverwerker verkoopt als "Microsoft Superword" pleegt merkinbreuk. Ook het gebruik van merknamen bij kritische sites wordt vaak gezien als merkinbreuk, met name door de bekritiseerde bedrijven. Volgens de Nederlandse wet is het ook niet toegestaan om een merk commercieel te gebruiken als daarmee afbreuk wordt gedaan aan de reputatie van het merk. Zo was er in 1981 een zaak voor de Hoge Raad van Philips tegen het blad de Haagse Post. Dit blad had een kritisch artikel gepubliceerd over de rol van Philips tijdens de Tweede Wereldoorlog, en gebruikte daarin natuurlijk de merknaam "Philips". Het probleem was echter dat zij ook het logo van Philips op de voorpagina voerden, met de sterretjes vervangen door hakenkruizen. De Hoge Raad oordeelde dat dit commercieel gebruik was van het logo (ook een merk), omdat dit slechts diende om de verkoop van het blad te stimuleren en niet nodig was voor de kritiek op het bedrijf. De vraag of gebruik van een merknaam in een domeinnaam nu nodig is om kritiek te leveren is erg lastig. Aan de ene kant is het daarmee direct duidelijk waar de kritiek over gaat, en wordt de informatie sneller gevonden. Aan de andere kant zijn er genoeg andere namen voor kritische sites te bedenken. Internationaal De bovenstaande regels zijn gebaseerd op de Nederlandse wet, en zijn dus van toepassing als de eigenaar van de kritische website en de website zelf zich in Nederland bevinden. Als een van de twee in het buitenland staan, bijvoorbeeld een Nederlandse eigenaar van een Belgische website, wordt de situatie al wat onoverzichtelijk. Waar is het strafbare feit smaad nu gepleegd? In Nederland, waar de eigenaar de tekst heeft ingetypt en heeft geupload naar zijn website? Of in Belgie, vanaf waar de tekst naar anderen verspreid wordt? Het is, vanwege het relatief nieuwe karakter van dit soort situaties, bijzonder moeilijk voor juristen om deze vraag te beantwoorden. Op het eerste gezicht lijkt het er op dat de plaats waar de eigenaar woont bepalend is: deze is immers verantwoordelijk, en kan in zijn eigen land worden veroordeeld tot het weghalen van de website, desnoods op straffe van een dwangsom. Maar als de eigenaar anoniem de teksten op een openbare website, zoals Geocities, neerzet, wie moet de beledigde dan aanklagen? Het Amerikaanse bedrijf Yahoo, eigenaar van Geocities? En wat dan als dat bedrijf geen gehoor geeft? Een internationaal verdrag zou deze problemen gedeeltelijk kunnen oplossen, maar dat zal nog wel lang op zich laten wachten. Andere landen hebben immers andere regels. Met name de VS hecht veel grotere waarde aan de vrijheid van meningsuiting, en zal dus niet snel geneigd zijn om de Europese interpretatie van smaad en belediging over te nemen.