sahira
25-03-2004, 10:33
'Brokken door uur vooruit in weekeinde' door Renate Zoutberg AMSTERDAM - Het gras wordt weer groen, de temperatuur loopt op en het is langer licht. Sinds afgelopen weekeinde is het weer lente. En met de tijdverschuiving komende zaterdagnacht naar de zomertijd, breken voor vele mensen heerlijke tijden aan. De meeste landen in Europa en werelddelen die verder weg van de evenaar liggen - zoals Noord- en Zuid-Amerika en Australië - schuiven de wijzers een uur vooruit. Die verschuiving maakt niet alleen het leven leuker, maar het kan ook heilzaam zijn, meent psychofysioloog Gerard Kerkhof, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Slaap/Waak Onderzoek (NSWO) en tevens voorzitter van de wetenschappelijke adviesraad van SOLG in Eindhoven. Volgens hem hebben tal van onderzoeken over de relatie tussen licht en gezondheid namelijk uitgewezen dat licht van wezenlijk belang is voor het goed functioneren van allerlei processen in ons lichaam. "Zoals het slaap-waakritme, lichaamstemperatuur, hormoonspiegels, de cognitieve functies als concentratie en alertheid en onze stemming'', somt Kerkhof op. "Als we langer van licht kunnen genieten, functioneren deze lichaamsprocessen beter en dat is goed voor de gezondheid." Een cruciale rol hierbij speelt onze biologische klok. Deze klok stuurt het zogeheten circadiane of 24-uursritme in de hersenen aan. Als dit goed gebeurt, verlopen al die lichaamsprocessen beter en voelen we ons dus veel beter. Maar wanneer die klok ontregeld raakt, door bijvoorbeeld vliegen door verschillende tijdzones (jetlag, red.) óf het verschuiven van de tijd (time-lag, red.), geldt het omgekeerde: we worden prikkelbaar, minder alert en kunnen zelfs behoorlijk depressief worden. Vanwege al die kwalijke gevolgen van een time-lag is het volgens Kerkhof niet handig om de klok in het weekeinde vooruit te zetten. ,,In het weekend gaan mensen gewoonlijk later naar bed en komen ze er ook weer later uit; het slaap-waakritme verschuift dan naar een later tijdstip. Ook komend weekend is dat het geval. Weinigen zullen in het weekend hun bedtijd vervroegen; de noodzaak ontbreekt immers. Maar je moet juist meedoen met de vervroeging", zo stelt hij. "Dus gewoon opstaan op het tijdstip dat je normaal ook uit bed stapt, anders werk je mee aan de vertraging van de biologische klok en duurt het dus feitelijk langer voordat je weer in je normale ritme bent." Volgens Kerkhof duurt de aanpassing van de biologische klok gemiddeld een aantal dagen. Dat houdt dus in dat op maandag behoorlijk wat mensen met een verstoord slaap-waakritme op het werk rondlopen. Met alle gevolgen van dien, zo weet Kerkhof. Hij onderzocht begin jaren negentig de rol van slaap bij ongevallen. De uitkomst was dat zes procent van de ongevallen aan slaapgebrek kon worden toegeschreven. Oostenrijks onderzoek uit 1999 leverde soortgelijk bewijs: mensen die 's nachts de weg op gaan en daarmee dus hun slaap-waakritme verstoren, lopen zeventien keer hoger risico op een ongeval. Omdat het slaap-waakritme ook na het instellen van de zomertijd verstoord kan raken, neemt de kans op verkeersongevallen na de tijdverschuiving ook toe. ,,Mensen die slaap inleveren, krijgen concentratieproblemen en zijn minder alert. Als je veel op de weg zit of met gevaarlijke machines werkt, loop je een verhoogd risico op ongelukken." SOLG pleit er daarom sinds enkele jaren voor om de klok op een ander tijdstip te verschuiven. Hoewel op de website nog een pleidooi wordt gehouden voor de tijdverschuiving in de nacht van vrijdag op zaterdag, is Kerkhof er inmiddels zelf voorstander van de zomertijd in te laten gaan midden in de werkweek. ,,Je moet meedoen met de vervroeging", stelt hij. ,,Het voordeel is dat je sneller de prikkels van je biologisch ritme synchroniseert met de tijdsignalen. Het beste is gewoon bij het eerste ochtendlicht het bed uit te gaan. Dan past de biologische klok zich het snelst aan." Verschenen in SP!TS op donderdag 25 maart 2004.