Diamonds
04-01-2004, 13:08
Auteur: Henk Müller Wat Vietnam was voor de Amerikanen, wordt Irak voor de Arabische leiders. Althans, dat vrezen ze. In de jaren zestig waren de VS bang dat wanneer het communisme in Vietnam zou zegevieren, andere landen in Zuidoost-Azië als domino-stenen zouden vallen . De Arabische wereld vreest nu dat president Bush zijn eigen versie van de domino-theorie in daden wil omzetten. Hij wil democratie in de regio verspreiden, goedschiks of kwaadschiks: te beginnen met Irak. De storm van Arabische protesten tegen de oorlog met Irak is mede door die angst ingegeven. Maar wat regeringsleiders, de Arabische Liga of mondiale moslimorganisaties ook probeerden, het bewind van Saddam staat op instorten. Wat rest is de jihad, de heilige oorlog. Na de val van Saddam zal blijken wat aan het langste einde trekt: de militante islam of de door de VS gewenste hervormingen. De Amerikanen hebben in hun Nationale Veiligheidsstrategie van eind vorig jaar verklaard dat het Amerikaanse voorbeeld van 'vrijheid, democratie en vrij ondernemerschap' het enige houdbare 'succesmiddel' is gebleken dat uit de strijd tussen vrijheid en dictatuur in de vorige eeuw te voorschijn kwam. Deze waarden zijn 'juist en rechtvaardig voor iedereen, in elke samenleving'. De Saudi's zien dat anders. Het koningshuis beheert de heiligste plekken van de islam en ontleent daaraan al zijn gezag dat overigens aangevochten wordt door hen die niet tot dat koningshuis en zijn aanhang behoren, de shi'ieten bijvoorbeeld. Als gebaar heeft de Saudische regering, die een streng-puristische vorm van de islam voorstaat, voorgesteld een Arabisch manifest op te stellen dat als basis moet dienen voor hervormingen in de regio. Maar de regering denkt vooral de wil van Allah te vertegenwoordigen. Het is geenszins van plan het Amerikaanse model goedschiks over te nemen. Saudi-Arabië is niet de enige. De regio bestaat uit hele en halve dictaturen op religieuze grondslag die heersen over een doorgaans jonge bevolking die het liefst weg wil omdat de welvaart op het niveau van sub-Saharalanden is beland en voor hen die niet tot de elite behoren de islam wordt aanbevolen als oplossing. Een hard en kritisch rapport van de VN, geschreven door Arabische onderzoekers, beval de regio aan ingrijpend economisch, sociaal en politiek te hervormen. De kans dat de huidige regeringen daar een einde aan maken lijkt gering, maar ook over de kans dat de VS met hun way of life zonder slag of stoot de harten en geesten van de honderden miljoenen moslims winnen bestaan aarzelingen. De regeringen zijn bang dat hervormingen wellicht niet goedschiks maar kwaadschiks worden afgedwongen. Neem Syrië. Mochten de VS Irak langdurig bezetten, dan heeft Damascus alleen maar vijandig gezinde landen, dan wel Amerikaanse bondgenoten om zich heen. De levensader voor zijn economie - honderdduizenden vaten goedkope Iraakse olie per dag - is afgesloten. Premier Bashar Assad, van een land dat in staat van oorlog is met Israël, zou dan gedwongen zijn nauwere relaties met de VS aan te knopen. Als de economie instort, volgt het politieke systeem wellicht. De VS beschouwen Syrië als een terroristenstaat die altijd de kant van Iran heeft gekozen. Ook tijdens de acht jaar durende oorlog tussen Iran en Irak koos Syrië niet voor het Iraaks-Arabische broedervolk, maar voor Iran. De relaties met de VS zijn sinds 11 september iets beter, want Damascus beloofde mee te vechten in de oorlog tegen terrorisme en Syrië steunde resolutie 1441. Maar Damascus betwijfelt of dat genoeg is. Syrië kan slechts hopen dat de VS zo druk zullen zijn met de wederopbouw van Irak dat ze geen tijd hebben voor verandering van regimes in andere landen. Ook Iran vreest een Amerikaanse bezetting. De Amerikaanse regering heeft Iran tot onderdeel uitgeroepen van 'de as van het kwaad' en beschuldigt het land ervan terroristen te steunen. Colin Powell wees erop dat Iran veel verder is met zijn nucleaire programma dan de VS hadden gedacht. Of neem Zalmay Khalilzad. Deze Amerikaan van Afghaanse origine is de VS-gezant voor Afghanistan en de verbindingsman met de Iraakse oppositie is lid van de Nationale Veiligheidsraad en werkte nauw samen met vice-president Dick Cheney en Paul Wolfowitz. Khalilzad is niet alleen voorstander van verandering van regime in Irak, maar verklaarde ook dat Iran op een 'agressieve manier' massavernietigingswapens tracht te krijgen. Hij wees op de Iraanse steun voor terroristen en vroeg zich af: 'hoe weten we dat Iran geen technologie voor massavernietingswapens levert aan terroristen?' In zijn State of the Union zei president Bush zelf dat Iran een land is met een regering die haar bevolking onderdrukt, massavernietigingswapens wil verkrijgen en terreur steunt. Op 11 februari zei CIA-baas George Tenett dat er 'verontrustende tekenen' zijn 'dat Al Qa'ida aanwezig is in Iran en Irak'. Iran zal geen seconde treuren om de val van Saddam. Maar wanneer de VS in Irak zitten zullen de Iraanse leiders zich niet aan de indruk kunnen onttrekken dat die aanwezigheid een onheilspellend voorteken is en voorbode van oplopende spanningen à la Irak.