Rajaa
10-06-2003, 08:51
VS-Justitieminister wil internationale mensenrechtenwet schrappen. Door Jim Lobe. WASHINGTON, 16 mei 2003 - De Amerikaanse minister van Justitie John Ashcroft wil dat Amerikaanse rechtbanken voortaan de Alien Tort Act negeren, een wet die Amerikaanse staatsburgers aansprakelijk stelt voor misdaden gepleegd in het buitenland. De Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) reageert woedend. "De regering-Bush probeert een juridisch precedent omver te werpen dat van vitaal belang is gebleken voor de bescherming van de mensenrechten." Het Amerikaanse ministerie van Justitie formuleerde een advies in het proces tegen de oliegigant Unocal. Het negende hof van beroep in Californië behandelt momenteel een klacht van een aantal Birmese landbouwers tegen het bedrijf. Die werden mishandeld door het Birmese leger, dat door Unocal was ingehuurd om de gaspijpleiding van Yadana te bewaken. In een nota aan de rechtbank vroeg het ministerie Alien Tort Claims Act (ATCA), een wet uit 1789 die in oorsprong dienst deed als wettelijk instrument tegen piraterij, maar daarna werd aangewend om Amerikanen te veroordelen voor misdaden in het buitenland, te 'herinterpreteren'. De wet is uniek omdat ook buitenlanders er gebruik van kunnen maken. Volgens het ministerie wordt de Alien Tort Act misbruikt door "aliens (sic) om de mensenrechten naar rechtbanken in de VS te brengen, zelfs als het gaat om disputen tussen buitenlandse burgers en wanneer de vermeende misdrijven in het buitenland plaatsvonden, vaak zonder enig verband met de VS." Volgens het ministerie houdt de wet geen rekening met latere internationale verdragen en is ze "een beetje een historisch overblijfsel". Bovendien, zo waarschuwt Ashcroft, heeft het gebruik ervan "ernstige implicaties voor onze huidige oorlog tegen het terrorisme en kunnen makkelijk klachten ingediend worden tegen onze bondgenoten." In die zin kan ze "ernstig interfereren met de belangen van ons buitenlands beleid". De nota maait de Birmese boeren die werden mishandeld door de veiligheidstroepen van Unocal het gras van onder de voeten weg. Toch oordeelde het hof van beroep in kwestie al in september dat Unocal aansprakelijk kon worden gesteld voor de misdaden van het Birmese leger - dwangarbeid, verkrachting en moord - als de klagers kunnen bewijzen dat het bedrijf er weet van had. Volgens mensenrechtenorganisaties ondermijnt de nota niet enkel deze zaak. "Ze zeggen niet enkel dat Birmese boeren geen groot bedrijf kunnen aanklagen", zegt Tom Malinowski, de directeur van Human Rights Watch in Washington. "Ze zeggen ook dat de overlevenden van de Holocaust ongelijk hadden om Duitse bedrijven te vervolgen voor de dwangarbeid tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ik denk niet dat zoiets de bedoeling kan zijn." Ook de mensenrechtengroep Lawyers Committee for Human Rights (LCHR) en het International Labour Rights Fund (pdf-bestand) zijn "geshockeerd" door de nota-Ashcroft. Sinds 1980 hebben verschillende slachtoffers van mensenrechtenschendingen de Alien Tort Act met succes ingezet tegen hun beulen. De ontvoering, marteling en dood van de 17-jarige Joel Filartiga door een Paraguayaanse agent was de eerste zaak die een veroordeling opleverde. Ook staatsleiders (de Filippijnse president Ferdinand Marcos) en officieren uit Guatemala, Indonesië, Argentinië, Ethiopië en El Salvador kregen af te rekenen met een proces door de Alien Tort. In de meeste zaken legde de rechter schadevergoedingen op voor de slachtoffers, maar die werden bijna nooit uitbetaald omdat de veroordeelde de VS al was ontvlucht. Vanaf 1993 werden ook bedrijven die zich verbrandden door samen te werken met junta's en dictaturen aangeklaagd. Zo'n 25 zaken werden tot dusver behandeld, maar de meeste werden onontvankelijk verklaard. De zaak tegen de buitenlandse banken en bedrijven die profiteerden van de Nazi Holocaust is de meest bekende die tot dusver gevoerd werden met de Alien Tort Act. Tot schadevergoedingen kwam het daar niet, maar de zaak zette de Zwitserse banken wel aan tot een reeks minnelijke schikkingen die de overlevenden alles samen een miljard dollar opleverden. De mensenrechtenorganisaties noemen het onzin dat de zaak van de Birmese boeren de buitenlandse belangen van de VS en de oorlog tegen de terreur ondermijnt. Het ministerie van Buitenlandse Zaken gaf eerder al een advies over de zaak en daarin werd duidelijk gesteld dat er geen probleem was met de buitenlandse belangen van de VS. Het ministerie van Justitie weigerde dat advies over te nemen en stelde zelf een nota op. Daarin wordt geen enkele melding gemaakt van het eerdere advies. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kwam vorig jaar overigens wel tussenbeide in een andere zaak. Oliegigant ExxonMobil stond daar terecht wegens vermeende betrokkenheid bij mensenrechtenschendingen in de opstandige Indonesische provincie Atjeh. De zaak werd uiteindelijk geseponeerd. "Met de oorlog tegen de terreur heeft dit niks te maken", zegt HRW-directeur Malinowski. "Deze nota is ingegeven door de ideologische weerzin van het ministerie van Justitie tegen het hele concept van de internationale rechtsspraak. Ze vinden het daar weerzinwekkend dat er internationale rechtsregels bestaan die voor iedereen gelden." "Het is het toppunt van hypocrisie", meent Collingsworth, "dat net vandaag de paar werktuigen om de mensenrechten af te dwingen worden geviseerd." Human Right Watch hoopt dat het negende hof van beroep de argumenten van Ashcroft niet volgt. "Het ministerie van Justitie diende al een gelijkaardige nota in bij de zaak tegen Marcos aan het eind van de jaren tachtig, en dat werd van de hand gewezen." (IPS)